14 Octวิจัย และพัฒนาเห็ดให้เข้าสู่การเป็นเห็ดอุตสาหกรรม

ในหลายๆ ประเทศ เช่น ประเทศสาธารณรัฐประชาชนจีน ญี่ปุ่น เกาหลี ไต้หวัน รัสเซีย สหรัฐอเมริกา กลุ่มประเทศในยุโรป เช่น เนเธอร์แลนด์ อังกฤษ ฝรั่งเศส ได้พัฒนาพันธุ์เห็ดพื้นเมืองให้เป็นพันธุ์การค้า โดยมีการพัฒนาสายพันธุ์อย่างต่อเนื่อง และผลิตจำหน่ายจนเป็นเห็ดเศรษฐกิจจำนวนหลายชนิด เห็ดเศรษฐกิจทั้งหลาย นอกจากผลิตเพื่อบริโภคสดหรือทำให้แห้ง ส่งจำหน่ายทั้งในประเทศและส่งออกไปต่างประเทศแล้ว ยังมีอีกหลายหน่วยงานและหลายสถาบันที่ศึกษา วิจัย และพัฒนาเห็ดให้เข้าสู่การเป็นเห็ดอุตสาหกรรม ตัวอย่างเห็ดอุตสาหกรรมในต่างประเทศ มีการแบ่งแยกตามชนิดของการประกอบการได้หลายสาขา เช่น

1. ประกอบการเป็นอาหาร ในลักษณะรูปแบบของเห็ดบรรจุกระป๋อง บรรจุขวด ซึ่งเห็ดที่นำมาใช้เป็นทั้งเห็ดป่า (wild mushrooms) หรือเห็ดพื้นเมืองที่เกิดเองในสภาพธรรมชาติ เช่น เห็ดกลุ่มเอคโตไมคอร์ไรซา (ectomycorrhizal mushrooms) เห็ดโคน (termite mushrooms) ที่ขึ้นที่จอมปลวก รวมทั้งเห็ดปลูก (cultivated mushrooms)

2. ประกอบการอาหารเสริม (dietary supplements) อาหารสุขภาพ (Nutriceutical products) ชนิดเห็ดที่นิยมใช้ได้แก่ เห็ดเข็มเงิน เข็มทอง (Flammulina velutipes)

3. ประกอบการเป็นยา (drug) หรือเป็นผลผลิตทางเภสัชกรรม (Phamaceutical products) ชนิดเห็ดที่นิยมใช้ได้แก่ เห็ดหลินจือ (Ganoderma lucidum) เห็ด Grifola frondosa , เห็ดหอม (Lentinula edodes) ซึ่งสารประกอบที่สกัดมาใช้เป็นสารพวก PSPC (Polysaccharide Protein Complex) และ Tricholoma mongolicum มีไกลโคโปรตีนชนิดแลกติน (lectin)

4. ประกอบการผลิตเครื่องสำอาง (Cosmetic agents) เช่น เป็นสารปรับผิวให้ขาว (skin whitening) ชนิดเห็ดที่นิยมใช้ได้แก่ เห็ดหอม (Lentinula edodes) เห็ดหูหนูขาว (Tremella fuciformis) เห็ดหลินจือ(Ganoderma lucidum)

5. ประกอบการใช้ผลิตเอนไซม์ ได้แก่ เซลลูโลไลติกเอนไซม์ เซลลูเลส ไซแลนเนส ไคติเนส เพอ-รอกซิเดส และเอนไซม์ไทโรซิเนส ชนิดเห็ดที่นิยมใช้ได้แก่ เห็ดสกุลนางรม

6. ประกอบการสารควบคุมทางชีวภาพ (Biological control) ยับยั้งจุลินทรีย์หลายชนิด เช่นเห็ดที่ใช้ควบคุมราสาเหตุโรคพืช ได้แก่ Oudemansiella radicata เห็ดที่ควบคุมแบคทีเรียสาเหตุโรคพืชบางกลุ่ม

7. ประกอบการเป็นสีย้อมใช้ย้อมเส้นด้าย ชนิดเห็ดที่นิยมใช้ได้แก่ เห็ดใน Order Aphyllophorales เช่น Phaeolus schweinitzii, Innotus radiotus, Ganoderma resinaceum และ Pisolithus tinctorius

8. ประกอบการรักษาสิ่งแวดล้อม (Mycoremediations) ได้แก่ การใช้เห็ด Gloeophyllum trabeum Poria monticola กำจัดและลดกลุ่มโลหะหนัก เช่น ตะกั่ว แคดเมียม ทองแดง หรือทำลายไดออกซิน(dioxin) ด้วยเห็ด Phlebia brevispora และ Pleurotus spp. บำบัดน้ำเสียจากสีย้อมด้วยเห็ด Pleurotus ostreatus

9. ประกอบการเพิ่มความอุดมสมบูรณ์ในดิน ด้วยการเติมก้อนเชื้อเห็ดหรือวัสดุใช้เพาะเห็ดแล้วลงสู่ดินที่มีปัญหาขาดธาตุอาหาร สามารถช่วยปรับสภาพดินให้ดีขึ้น ช่วยการปลูกพืชได้ต่อไป

25 Sepธุรกิจแนวใหม่ ๆ ในการเพาะเห็ดฟางขายและเทคนิคในการปลูก

เห็ดฟางเป็นผลผลิตทางการเกษตรที่ปัจจุบันได้รับความนิยมในกลุ่มของผู้บริโภค เพราะราคาที่เพิ่มสูงขึ้น วันนี้ ใครที่ต้องการหารายได้เสริมจากการเพาะเห็ดฟางขาย และไม่จำเป็นต้องใช้พื้นที่มากมาฝาก เทคนิคการเพาะเห็ดฟางในตะกร้าพลาสติก การเพาะเห็ดฟางในตะกร้านี้เป็นวิธีการเพาะเห็ดฟางที่ประยุกต์ขึ้นมา แต่เดิมนั้นการเพาะเห็ดฟางแบบทั่วไปใช้พื้นที่ใน แนวราบ มาตรฐานของการเพาะเห็ดฟางในพื้นที่ราบ 1 ตารางเมตร ได้ผลผลิตได้ถึง 3 กิโลกรัม ถือว่ายอดเยี่ยมการเพาะเห็ดฟางแบบใน ตะกร้าจะใช้พื้นที่ในแนวสูงกับแนวราบของพื้นที่ตะกร้าที่เป็นทรงกระบอก โดยสามารถใช้ตะกร้าซักผ้า ตะกร้าใส่ผลไม้ ตะกร้าใส่ปลา ของชาวประมง คือไม่สูงมากประมาณ 1 ฟุต รอบ ๆ ตะกร้าจะมีตามีช่องด้านบนเห็ดก็สามารถออกได้ และสามารถนำตะกร้าซ้อนกันได้หลายชั้น เป็นลักษณะของการเพิ่มพื้นที่การออกดอกของดอกเห็ด ซึ่งวิธีนี้เป็นวิธีทำเหมาะกับทุกรูปแบบ

วัสดุที่เพาะเห็ดฟางนั่นมีอยู่เป็นจำนวนมาก เรียกว่า หันไปทางไหนก็หยิบจับมาใช้เป็นวัสดุในการเพาะได้ ยกตัวอย่างเช่น ฟางข้าว ถั่ว หรือเปลือกถั่วได้ทุกชนิด เปลือกมันสำปะหลัง ต้นข้าวโพดแห้ง (นำมาสับ และนำไปแช่น้ำก็สามารถนำมาเพาะได้เช่นกัน ) ผักตบชวา ต้นกล้วยหั่นตากแห้ง ทะลายปาล์ม หรือผลปาล์ม ขี้เลื่อยไม้เนื้ออ่อนทุกชนิด ทั้งนี้ ยังรวมไปถึง กระดาษก็สามารถนำมาเพาะเห็ดฟางได้ นอกจากนี้ ทีผ่านมานิยมนำ กระสอบป่านเก่า ๆ ผ่านการแช่น้ำมาแล้ว มาใช้เป็นวัสดุได้เช่นกัน เรียกได้ว่า อะไรที่มาจากธรรมชาติ และเก็บความชื้นได้ดี ก็สามารถนำมาเป็นวัสดุในการเพาะเห็ดฟางได้ทั้งสิ้น ทั้งนี้ ในแต่ละพื้นที่ก็อาจจะมีวัสดุที่แตกต่างกันไป แต่ที่ได้รับความนิยมในภาคใต้ ก็จะเป็นพวก ขุยมะพร้าว โดยขุยมะพร้าว 2 ส่วน นำมาผสมกับขี้วัว 1 ส่วน ซึ่งข้อดีของการใช้ขุยมะพร้าวกับขี้วัว ก็คือ เราจะได้ความชื้นและมีอาหารจากขี้วัว มาช่วยบำรุงให้เห็ดนั้นเติบโตได้เร็วขึ้น อย่างไรก็ตามที่ผ่านมา เกษตรกร มักจะนิยมใช้ฟางข้าว เพราะชื่อก็บอกอยู่แล้วว่า เห็ดฟาง บรรพบุรุษของเราจะใช้ฟางข้าวในการเพาะเห็ด หรือ เห็ดจะขึ้นเองตามกองฟาง แต่ปัจจุบันที่เราไม่พบเห็นเห็ดตามกองฟาง เหมือนในอดีต เพราะ ฟางข้าวมีสารเคมีตกค้าง จากการที่เกษตรกรใช้สารพิษ ในการฆ่าแมลง และใช้ปุ๋ยเคมีในการบำรุงข้าว เป็นสาเหตุที่เราไม่แนะนำให้ใช้ฟางข้าว เพราะนอกจากเห็ดจะไม่เจริญเติบโตเท่าที่ควรเพราะสารเคมีแล้ว สารพิษที่ตกค้างในฟางข้าวยังซึมผ่านเส้นใยของเห็ด เมื่อเราบริโภคเห็ดเข้าไปก็รับสารพิษเข้าไปด้วย

28 Augโอกาสทองของธุรกิจเห็ดต่อความต้องการของตลาด

ธุรกิจเพาะเห็ดถือว่าเป็นอาชีพหลักและอาชีพเสริมที่น่าสนใจ

เพราะเป็นงานที่ไม่ต้องจ้างคนดูแล เพราะต้องอาศัยความใส่ใจเป็นอย่างมาก ไม่จำเป็นต้องสร้างฟาร์มหรือโรงเรือนใหญ่โต เห็ดบางชนิดอาจรวมกันผลิตได้ โดยคนที่คิดจะเริ่มจากการปลูกเห็ดไม่ต้องกลัวว่าไม่มีตลาด เพราะหากเปรียบเทียบการบริโภคเห็ดของคนไทยในแต่ละภาคแล้วนั้น พบว่าภาคอีสานเป็นภูมิภาคที่บริโภคเห็ดจำนวนมากที่สุด รองลงมาเป็นภาคเหนือ ส่วนภาคกลางและภาคใต้เริ่มมีความนิยมมากขึ้น เนื่องจากกลุ่มคนอีสานที่กระจายตัวไปทำงานมากขึ้น ซึ่งหากต้องการเพาะเห็ดขายไม่จำเป็นต้องตามรสนิยม เพราะแม้ความชอบของผู้บริโภคแต่ละภาคจะต่างกัน แต่การกระจายของแรงงานได้นำเอาวัฒนธรรมการบริโภคไปด้วยเสมอ

เห็ดที่สามารถเพาะได้ในไทยมีอยู่หลายชนิด เช่น เห็ดหอม เห็ดฟาง เห็ดนางฟ้า เห็ดหูหนู เห็ดลินหจือ เห็ดภูฏาน เห็ดยานางิ เห็ดเป๋าฮื้อ และอื่นๆอีกมากมาย เนื่องจากอาชีพเพาะเห็ดขายยังไปได้สวยในประเทศไทย เพราะคนไทยชอบกินเห็ดกันมาก  เป็นอาหารสุขภาพที่สำคัญ ผลผลิตเห็ดในประเทศยังไม่เพียงพอต่อความต้องการของตลาด ประเทศไทยเรายังสั่งซื้อเห็ดจากจีนมากมาย จึงเป็นโอกาสทองของธุรกิจเห็ดเลยก็ว่าได้

การวางแผนการจัดตั้งฟาร์มเห็ดอย่างเป็นระบบ

จะช่วยให้การปฏิบัติงานเป็นไปโดยสะดวกราบรื่น ช่วยป้องกันปัญหาที่สำคัญหลายปัญหาด้วยกัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งปัญหาอันเนื่องมาจากการปนเปื้อนของเชื้อโรคและการระบาดทำลายของแมลงศัตรูเห็ด การจัดการในทุกขั้นตอนทำได้โดยง่ายและมีประสิทธิภาพสูงซึ่งนั่นหมายถึงความได้เปรียบในด้านประสิทธิภาพในการผลิตผลผลิตมีต้นทุนต่ำ อันหมายถึงผลกำไรที่จะติดตามมา ซึ่งเป็นที่ปรารถนาของผู้ประกอบการเพาะเห็ดทั่วไป และคุณสมบัติของเห็ดที่เป็นทั้งอาหารและยาแล้ว เห็ดยังสามารถเข้าไปอยู่ในผลิตภัณฑ์เครื่องสำอางได้อีกด้วย เช่น ครีมบำรุงผิวจากเห็ดแครง เพื่อลดริ้วรอย, สารสกัดจากเห็ดนางรมทองนางรมดอย ที่ช่วยกระตุ้นการสร้างคอลลาเจน

เห็ดเป็นพืชที่ให้ผลตอบแทนต่อหน่วยสูงในระยะเวลาอันรวดเร็ว

และผู้ปลูกเห็ดจะเน้นการผลิตเพียงอย่างเดียว การดูแลรักษาความสะอาดของฟาร์มจึงถูกละเลยก่อให้เกิดปัญหาการระบาดของโรคแมลง ตลอดจนศัตรูเห็ดชนิดอื่นๆตามมา ผลผลิตที่ได้ลดลงจนถึงขนาดเก็บเห็ดไม่ได้ก็มี การบริหารศัตรูเห็ดจึงมีความจำเป็นอย่างยิ่ง การบริหารศัตรูเห็ดไม่ให้ระบาดกระทบต่อผลผลิตเห็ด อันจะทำให้ฟาร์มเห็ดได้รับความเสียหายจำเป็นต้องควบคุมดูแลเอาใจใส่เป็นพิเศษ ซึ่งการรักษาความสะอาดอย่างถูกหลักอนามัยและบริเวณรอบโรงเรือนเป็นสิ่งสำคัญและจำเป็นอย่างยิ่ง ซึ่งอาจกระทำได้โดยการดูแลรักษาความสะอาดของผู้เข้าไปปฏิบัติงานหรือผู้เข้าไปเยี่ยมชมอย่างเคร่งครัด

30 Julทำธุรกิจเพาะเห็ด มีแนวโน้มเติบโตในตลาดโลก

myco-lich.com

เห็ดเป็นสินค้าทางด้านการเกษตรที่มีศักยภาพการผลิตที่สูง โดยมีปริมาณการผลิตต่อปีประมาณ 120,000 ตัน เป็นมูลค่ากว่า 7,000 ล้านบาท โดยเฉพาะเห็ดเพาะในถุงพลาสติก ไทยสามารถผลิตเห็ดได้หลายชนิดทั้งเห็ดเมืองร้อนและเมืองหนาว ยกตัวอย่างเช่น เห็ดนางรม เห็ดนางฟ้า เห็ดเป๋าฮื้อ เห็ดหอม เห็ดเข็มทอง เห็ดขอนขาว และเห็ดหลินจือ ซึ่งช่วยลดการนำเข้าจากต่างประเทศได้มาก

การผลิตเชื้อเห็ดให้ได้มาตรฐานช่วยทำให้คุณภาพของเห็ดเป็นสินค้าที่มีคุณภาพอย่างครบวงจร ซึ่งทำให้ได้ดอกเห็ดที่สวยงามสะอาดปลอดภัยส่งให้กับผู้บริโภคทั้งในและนอกประเทศ โดยเฉพาะในอนาคตที่จะมีการเปิด AEC มีโอกาสเป็นได้สูงที่สินค้าของไทยจะตีตลาดในอาเซียนได้เพิ่มมากขึ้น อีกทั้งทางด้านภาครัฐเริ่มที่จะเข้ามาสนับสนุนมาตรฐานสินค้าการเกษตรให้ก้าวแซงประเทศอื่นๆ

โดยปกติแล้วตลาดของเห็ด เราสามารถทำได้ตั้งแต่การผลิตหัวเชื้อขาย แต่ถ้ายังไม่มีความชำนาญ ควรเลือกผลิตดอกเห็ดขายก่อน และยังสามารถแบ่งช่องทางการขายได้อีก ทั้งขายดอกสดและดอกแห้ง หรือผลิตภัณฑ์ที่เกิดจากการแปรรูป หรือนำไปดองเพื่อส่งออกไปยังต่างประเทศ ซึ่งมีผู้ประกอบการบางรายจากต่างประเทศที่ซื้อเห็ดจากไทยนำไปดองแล้วส่งกลับไปยังประเทศของตน จึงเป็นอีกตลาดนึงที่น่าสนใจ

สถานการณ์ดอกเห็ดในตอนนี้มีแววจะเติบโตขึ้นเรื่อยๆ อีกทั้งนโยบายของรัฐเองก็ให้ความสำคัญในเรื่องการผลิตที่ใส่ใจต่อสุขภาพ และเห็ดยังมีโปรตีนสูง รสชาติอร่อย ใช้แทนเนื้อสัตว์ได้ เป็นอาหารหลักของผู้ที่ทานมังสวิรัส มีคุณค่าทางสมุนไพรช่วยป้องกันโรคได้อีกด้วย

การแปรรูปเห็ด เป็นช่องทางการตลาดช่องทางหนึ่ง ที่สามารถชะลอการขายได้ โดยไม่ต้องรีบ สามารถเก็บได้เป็นเดือน เป็นปี ขึ้นอยู่กับว่าเราจะแปรรูปไปทำอะไร ส่วนผู้ประกอบการรายเล็กๆที่ยังส่งออกไม่ได้มาก ก็สามารถแพ็กของขายเองในท้องถิ่น หรือส่งตามตลาดนัดก็ได้กำไรดีเช่นกัน นอกจากนี้ยังมีบริษัทชั้นนำเริ่มมาทำการวิจัยเห็ดสกัดอยู่ในรูปของตัวยาอาหารเสริมซึ่งมีมูลค่ากว่า 1,000 ล้านบาท และจากตลาดอาหารเพื่อสุขภาพที่ใช้เห็ดเป็นเครื่องปรุง

23 Junการศึกษาวิจัยเห็ดเพื่อการพัฒนาทางธุรกิจอุตสาหกรรม

14

ประเทศไทยมีสภาพภูมิอากาศแบบร้อนชื้น มีความหลากหลายในทรัพยากรเห็ดเป็นอย่างมาก ชนิดเห็ดดังกล่าวในเบื้องต้น มีเห็ดป่าที่ชาวบ้านเก็บออกมาจำหน่ายตามฤดูกาลทุกปี จากการลดน้อยลงอย่างรวดเร็วของป่าธรรมชาติ ทำให้ปริมาณเห็ดป่าลดลงตามลำดับ เนื่องจากการเปลี่ยนแปลงของระบบนิเวศ การเก็บรวบรวมอนุรักษ์พันธุ์เห็ดป่า เห็ดพื้นเมืองเอาไว้เพื่อนำมาทำการศึกษา วิจัยและพัฒนาจะเป็นประโยชน์อย่างมาก การพัฒนาสายพันธุ์เห็ดจนมีความสำคัญทางเศรษฐกิจในประเทศหลายสายพันธุ์ เช่น เห็ดฟาง เห็ดหูหนู  เห็ดขอนขาว และเห็ดบด รวมทั้งการนำเห็ดที่นำเข้าจากต่างประเทศมาทดสอบ จนหลายๆชนิดสามารถพัฒนาเป็นเห็ดเศรษฐกิจ เช่น เห็ดฟางบางสายพันธุ์ เห็ดหูหนู เห็ดกระดุม เห็ดหอม เห็ดสกุลนางรม เห็ดเข็มเงิน เห็ดยานางิ เห็ดโคนน้อยหรือเห็ดถั่ว ในลักษณะผลิตจำหน่ายเพื่อบริโภคสด และมีเห็ดหูหนูที่ทำแห้งส่งจำหน่ายยังต่างประเทศด้วย การพัฒนาเข้าสู่การเป็นเห็ดอุตสาหกรรมยังน้อยมาก ที่ปรากฏอยู่เป็นเห็ดบรรจุกระป๋อง เช่น เห็ดกระดุม บรรจุขวด ได้แก่ เห็ดยานางิ เห็ดหอม เห็ดโคนน้อยหรือเห็ดถั่ว เห็ดโคน เห็ดเผาะ เห็ดฟางสามรสบรรจุกระป๋อง

การผลิตเป็นอาหารเสริม โดยนำดอกเห็ดหลินจือแห้งบดและสกัดจำหน่ายในรูปแคบซูลและน้ำสกัดพร้อมดื่มในกระป๋อง เช่น น้ำเห็ดหลินจือบรรจุกระป๋อง ของโครงการส่วนพระองค์สวนจิตรลดา และมีงานวิจัยสกัดเห็ดบดและเห็ดหลินจือ รวมกันผลิตเป็นแคปซูล รักษาโรคเบาหวานและเอดส์ งานวิจัยผลิตภัณฑ์เสริมอาหารจากเห็ดสมุนไพรต่อผู้ป่วยโรคเบาหวานและโรคเอดส์ในระดับคลินิก และงานวิจัยรักษาผู้ป่วยโรคไต การผลิตเป็นเครื่องปรุงรสอาหาร เช่นน้ำซีอิ้วเห็ดหอม นอกจากนั้นมีงานวิจัยที่ศึกษาการหมักน้ำซอสเห็ดจากเห็ดชนิดต่างๆ และศึกษากระบวนการผลิตซอสเห็ดนางฟ้าการใช้ในการรักษาสิ่งแวดล้อม ผลงานวิจัยใช้เอนไซม์เห็ด Ganoderma sp. บำบัดสารพิษในอุตสาหกรรมสีย้อม การบำบัดและกำจัดสีของน้ำทิ้งจากโรงงานสกัดน้ำมันปาล์มโดยเส้นใยเห็ด Lentinus spp. งานวิจัยการคัดเลือกเห็ดราที่สามารถย่อยสลาย 2,8-DICHLORODIBENZO-PDIOXIN ได้เห็ด Trameter sp. และ Polyporus sp. ที่สาม่ารถย่ยอสลาย anthracene PCB และ DDT การเพิ่มความอุดมสมบูรณ์ในดิน ผลงานวิจัยใช้น้ำหมักชีวภาพที่ผลิตจากก้านเห็ดหอมช่วยการเจริญเติบโตของผักคะน้า การพัฒนาเชื้อเห็ดตับเต่า ต่อการเจริญเติบโตของกล้าไม้ยูคาลิปตัส ความเป็นประโยชน์ของเห็ดมีมากมายมหาศาล มีความสำคัญกับชีวิตเป็นอาหาร เป็นสารประกอบส่งเสริมสุขภาพให้แข็งแรง ปรับสมดุลร่างกายสามารถต้านทาน AIDS/HIV เห็ดจะเปลี่ยนวัสดุเหลือใช้จากการเกษตรและอุตสาหกรรมให้เป็นอาหารที่นับวันจะมีไม่เพียงพอกับประชากรที่เพิ่มขึ้น รวมถึงประชากรในประเทศยากจนที่รออาหารอยู่ จึงอยู่ที่จะจัดการนำเห็ดไปใช้อย่างไร